Nuwu E Matua

Desa Tempok Selatan Di Pagi Hari

Desa Ini Merupakan Desa Pemekaran Dari Desa Tempok Kecamatan Tompaso

Perkebunan Sumesegha

Salah Satu Lahan Pertanian Di Wilayah Kepolisian Tempok Selatan

Jalan Desa Menuju Utara Ke Desa Tolok

Aktifitas Di Pagi Hari Peternak Desa Tempok Sebelum Mengolah Lahan Pertanian

Lokasi Perkebunan Desa Tolok.

Lahan Persawahan Yang Masuk Wilayah Kepolisian Desa Tolok Dan Desa Tempok.

Gunung Soputan.

Pemandangan Gunung Soputan Dilihat Dari Utara Desa Tempok.

Rabu, 05 April 2017

Si Lo'lok Wo Si Koloket

Si Lo’lok Wo Si Koloket

Indiorwo se tou raica mauseb wene ang lepo taan ang katanaan. Kakelian ila raica keey maasona setana an rata, taan ti’ngir-ti’ngir toyo ong kemel. Papaan reipek wana pa’yi kumapa pacol kele in tarepe, yawo in tana pateri ila in tuura wo se rukut leme, pa parasen in teteba kumapa pa abutan situ eng kawalian yawo setou indior maentoke ang tukdana ing kuntung.


Yawo acuaku serua matua ma’balum metaled ang pangumaan yawo sila mamale(kawin). Sila in rua mentoloateken(punya anak tiri). Si tuama maka toyaang wewene karangkana makalima in seseped(telapak tangan). Yawo raica ure empamalean nila e menglooran. Sapakem ing kinawalian? Si wewene nitu lewo ulit purikit wo ko tendul(penuduh). Sasi menanak(suami) asia ni muntepem in talun e melit(jerat) intaan wo litai(perangkap) in wiyoo. Yawo lumintudem keey si wewene nitu emokokoy(menindas) si toloatekenna(anak tirinya). Papaindona kayu ase uted o paalina ang loilong pa’siwoan.

Papaindona rano an asuk(bulu t4 isi air) selak. Sa si toyaang ma’sona-sona(perlahan-lahan) endepe maka kete’k yawo mento pe woo toyo, ensabok tepina(tepi=cambuk) asi toyaang. So sauna enapi ngeren nimamuali, kele’ituke siwinalian pekaris paema inapi  irosorna mange im baba I’toyaang. sa kuman yawo si toyaang wewene nitu pakakantongna an tana wo papapitongna sekanen marongkor. Si toyaang wewene nitu mandeen kumeritem(payah) enate taan riica kimena mapakaad(menyampaikan) imbaya pawulengena asi amangna mendeen impemoymoyan. Sitoyaang tuama awean anatena omopus situarina. An papaan inminde asi inangna maka katepke em babana mendeen impemoymoyan.

Makasa tuun yawo si amangila nimareng rior ang loilong pa’papaan incawana ingkinaindoan intaan kumapa inlitay im biyoo wo endo lewok enantalun. Yawo pakasa sekanaramen paemaan I penanaana, kinalokanem. Mandeen keleystu, yawo reica sia makarengan karangoanem. Karapi im penes yawo pabuyanam, sawo sapa waya eng kawali-walian yawo keleytu engkarega. Taan ing kapurikitan im penanaana caturuum asia. Yawo si penanaana makarengan kumesot miyo ang doyongan o serua toyaang mekowaan kumelak se sapa waya pengema-ngemaan’I inangila sa si amangila mange antalun.


Kuanem’I amangila, sapa en casale miyow mamuali acamo?. Kuanem’I toyaang tuama: ‘sa yaku masale mamuali lo’lok’. Kuanem’I toyaang wewene, sayaku masale mamuali koloket. Kuanem’I amang’ila :’entoenio tarepe mamuali yawo sia makarengan mangkatem mange ang talun karapi iname wo memoke-mokey wo sia tumowa si Opo Wailan e papadna embaya ni ma pela unatena. Reica ure yawo ne numuwuum tu‘mey si opo wailan: ‘Pakasa waya eng kasalean I rua toyaangana nimamuali, sa pinilaanum waya nana ing kinamamualian sapakem ko nimatem’. Yawo marengem sia siamang nitu am paentoan ila, tayange an loilong ila yawo sumungkulem meiy serua toyaang nitu, kuanem’I toyaang tuama nitu: ‘ amang temuud tarepe yaku mamuali lo’lok, sa siinang museb tande pa’dombitanku oka emwuana wo se lumelepad patowaanku oka mentawang kumapu nitu. Yawo mamuali tuun sia lo’lok. 


Kuanem mei’y toyaang na wewene: ‘amang temuud tarepe yaku mamualim koloket, sa si inang museb wene kumapa tande pa tuikenku oka sa tumodem I’matemow. Sa embenena mua’em towaanku oka sirinceng mei’y tumepes in danona im bene nitu’. Yawo sia mamuali koloket. Maka nuwu moko keleystu yawo si amang nimate. Silolok muntepem ang talun wo si koloket tumelebem mange tumeir I’numa. Kalinceman oka si inang mamulengen imbaya ang kakeritan I’nate lumaloos im’penonowan ongkatowan.

Selasa, 04 April 2017

Si Koko Laka

Si Koko Laka


Indiorwo yawo kumeli-keli engkoko asi kayobaan anio taan puteke pilaan sisiwei o silaka, wo reipe wana makila ma’teleb ase kayu-kayu. Yawo se endo makasa ansangkum(sementara) I’esa koko laka I’ma pontar-pontar ang talun an dangka I kuntung, yawo sia taalos mangayaka papaan sia aimalinga ame in tou, yawo sia mento toyo wo maka tekur(memperhatikan dengan seksama). Andekena(pikir) wona, sapam bona nanyo.


Papaan in’ame, si tou unitu kakopusen oka sia tumepu indeken(mengambil keputusan) mange rumada. En’doon sapakem bona nitu. Ane ambituke sia me’loloos mange asi tampa nitu. Makarimat makaame oka enatena. Aneitu yawo sia maka ta’baya reica ure sia cateka. Mange sia antawi am’paamean, radaana’tu mange sia minde ulit papaan simengame’ngame nitu ya ulit reen tou paka opusene. Ore’…ore’…, de’tumoko(jangan-jangan) ni’paan se tou lewo yaku. Yawo riitena mange sia si pa’paan nitu wo paso ena enowak’na wo ing kekeleb’na. yawo tumindondor(berdiri) mei’y siesa wewene leos wo kuanam: ‘kilaangkuko loor indeken(baik pikiran) wo loor enate, taan kensan’nu sa sia lumepok ang kayu, kumapa kensan’nu sa sia ang langit?. Kuanem I koko laka nitu; ‘ore…ore… maan in’nowakku reipe rona poponku tumeleb ase kayu kayu.
Kuanam mei’y I wewene leos, rumiit mei’y wo. Yawo sikoko laka nitu rumiit mange asi wewene leos makakuru. Yawo rokos wo nele(leher) wo nowak wo kekeleb wo kiki I’koko laka nitu pemisi-misian(dibelai-belai) oka I wewene leos. Tumarepe mei’y kekelianem ni’mamuali ase koko laka unitu. Endekena nimarangka’em wo nimasela eng kukuru’na(kapseti). O keey nima sendotem waya eng buuk’na. kaliuren(menarik) ulit, ensasakana nimalambotem kele oka wengkow katebelna. Yawo moi’em(bertanya) wewene leos asi koko laka yana; ‘sapape pangilaanu?’ yawo sowatenam; ‘ampungana mei’y yaku, enaku aweane pangilaanku’. Moiem si wewene leos; ‘sapa pangilaanu’?. Kuanem’I koko laka nitu; ‘sawo rona se koko laka rona mamuali kakele’ku’. Sowatenem I wewene leos; ‘rona’. Yawo kumuru mio si koko laka karapi sumiri asi wewene leos, wo sia mangila mareng. Kuanem I wewene leos; ‘ya ico ronam mareng taan lingan’nei si patuulku anio’.
Esa. Waya sekoko laka, rona makele ico engkukuruna.
Rua. Waya sekoko laka, ma kukuk sa masora(mengais/mencari) kakanen.
Telu. Waya sekoko, ma kerek sa mainde, wo ma’keok sa sia cumilaka.
Epat. Pakasa waya si koko siwey ma’pekok sa mulinga, wo masoket(berketuk) sa tumowa si toyaangana.
Lima. Pakasa se koko toya, masiuk(siulan anak ayam) sa tumowa si inang’ila.
Enem. Waya sikoko sela’em rona mateka ang kayu-kayu.

Mangayaka mei’y catalam mio si wewene leos, wo sikoko laka marengem.